85 yaşındaki bir adam iki sevgilisini mirasçı olarak atar, eşi ve çocukları eli boş kalır. Ardından iki kadından biri mirası reddeder. Birçok yakın bu anda geç de olsa adaletin yerini bulacağını umar. Ancak miras hukuku kendine özgü bir mantığı izler – payın diğer mirasçılara eklenmesi (Anwachsung).
Olay
Heinrich M. 85 yaşında ölür. Evliydi ve iki yetişkin çocuğu vardı. El yazısı bir vasiyetnamede şunu belirler: „Mirasçılarım eşit paylarla Bayan A. ve Bayan B.’dir.“ Her iki kadın da yıllarca onun sevgilisiydi. Vasiyetname başka bir düzenleme içermez. Eşinden ve çocuklarından söz edilmez. Tereke 1.200.000,00 €’dur.
Vasiyetnamenin açılmasından sonra Bayan B. vicdan azabı çeker. Aileden „hiçbir şey almak“ istemez ve mirası süresi içinde reddeder. Eş şimdi kendine şunu sorar: Boşalan yarı pay kendisine ve çocuklara mı geçer?
„Sevgili lehine vasiyetname“ geçerli midir?
Kural olarak evet. Vasiyet özgürlüğü geçerlidir: Herkes kimin kendisine mirasçı olacağını serbestçe belirleyebilir. Federal Yüksek Mahkeme (BGH) daha 1970 yılında, bir vasiyetnamenin salt miras bırakan ile lehine tasarruf yapılan kişi arasında evlilik dışı bir ilişki bulunması nedeniyle ahlaka aykırı ve hükümsüz olmadığına karar vermiştir. Kazandırma yalnızca istisnai olarak, örneğin yalnızca cinsel birlikteliğin bir ödülü olması amaçlanmışsa geçersizdir. Miras bırakanın ileri yaşı da tek başına bu konuda bir şey değiştirmez. Belirleyici olan yalnızca, vasiyetnamenin düzenlendiği sırada vasiyet ehliyetine sahip olup olmadığı, yani tasarruflarının kapsamını kavrayıp kavrayamadığıdır.
Mirasın reddi ne sonuç doğurur?
Mirası reddeden kişi, hiç mirasçı olmamış gibi işlem görür (Alman Medeni Kanunu (BGB) md. 1953). Mirasın reddi (Ausschlagung) altı hafta içinde tereke mahkemesine (Nachlassgericht) beyan edilmelidir (BGB md. 1944, 1945). Önemli: Belirli kişiler „lehine“ mirasın reddi diye bir şey yoktur. Mirası reddeden kişi, payını kimin alacağını belirleyemez. Miras payının kime geçeceğini yalnızca kanun düzenler.
Üç adımda inceleme: Yedek mirasçı, payın eklenmesi, eklenmenin hariç tutulması
- Yedek mirasçı: Miras bırakan, mirasçılardan birinin düşmesi halinde bir yedek mirasçı (Ersatzerbe) belirlemiş mi (BGB md. 2096)? Yedek mirasçı diğer tüm çözümlerden önce gelir. Bu olayda böyle biri belirlenmemiştir. Düşen bir mirasçının altsoyunun onun yerine geçeceğine ilişkin yasal karine (BGB md. 2069) burada yardımcı olmaz. Bu karine yalnızca miras bırakanın kendi altsoyundan biri düştüğünde geçerlidir, bir sevgili için değil.
- Payın eklenmesi: Burada BGB md. 2094 devreye girer. Miras bırakan birden fazla kişiyi, terekenin tamamını birlikte alacakları ve yasal mirasçılık dışlanacak şekilde mirasçı olarak atamışsa ve bunlardan biri düşerse, onun payı diğer mirasçıların paylarına eklenir. „Payın eklenmesi“ (Anwachsung) şu anlama gelir: Düşen mirasçının payı, kalan mirasçıların payını büyütür.
- Payın eklenmesinin hariç tutulması: Miras bırakan payın eklenmesini açıkça hariç tutabilir (BGB md. 2094 f. 3). Heinrich M. bunu yapmamıştır.
Sonuç
Bayan A. terekenin tamamının tek mirasçısı olur. Yasal mirasçılar onun yerine geçmez. İyilik yapma duygusu böylece tam tersine döner: Bayan B.’nin mirası reddetmesi aileye değil, yalnızca diğer sevgiliye yarar.
Ancak Bayan A. da mirası reddederse veya payın eklenmesi hariç tutulmuş olsaydı yasal mirasçılık devreye girerdi. O zaman eş ve çocuklar mirasçı olurdu.
Aileye ne kalır? Vasiyetnameye rağmen saklı pay
Eş ve çocuklar saklı paylarını (Pflichtteil) korur. Bu, mirasçıya karşı yasal miras payının yarısı tutarında bir para alacağıdır (BGB md. 2303). Mirasın reddi bu tutarda bir değişiklik yapmaz, çünkü saklı pay zaten terekenin tamamı üzerinden hesaplanır. Eşler yasal mal rejimi altında yaşadıysa, eş ayrıca edinilmiş mallara katılma alacağını (Zugewinnausgleich) talep edebilir. Bu durumda eş, denkleştirme alacağının yanında „küçük“ saklı pay olarak adlandırılan payı (BGB md. 1371 f. 2), yani eşler için öngörülen götürü artış olmaksızın hesaplanan saklı payı alır.
Bu ne anlama geliyor?
- Vicdani nedenlerle mirasın reddedilmesi kural olarak aileye değil, diğer ortak mirasçılara yarar.
- Mirası reddeden kişi, payını kimin alacağını yönlendiremez.
- Sonunda kim mirasçı olursa olsun, yakınların saklı payı aynı kalır.
Nasıl ilerlemelisiniz?
- Önce vasiyetnamenin lafzını inceleyin: Bir yedek mirasçı veya payın eklenmesinin hariç tutulması söz konusu mu?
- Aileye gerçekten bir şey bırakmak isteyen kişi mirası reddetmemelidir. Mirası kabul etmeli ve elde ettiğini ardından, örneğin miras payını devrederek (BGB md. 2033, noter tarafından resmi olarak düzenlenmesi gerekir) veya bağış yoluyla aktarmalıdır. Bu sırada iki kez doğabilecek veraset ve bağış vergisi sonuçlarına dikkat edilmelidir.
- Yakınlar saklı paylarını ve gerekirse edinilmiş mallara katılma alacağını vakit kaybetmeden ileri sürmeli ve bunun için önce tereke hakkında bilgi talep etmelidir.
Sık sorulan sorular: Payın eklenmesi, mirasın reddi ve saklı pay
Bunu yalnızca kanun düzenler. Vasiyetnamede belirlenen bir yedek mirasçı önceliklidir (BGB md. 2096). Böyle biri yoksa ve birden fazla mirasçı terekenin tamamını birlikte almışsa, mirası reddedenin payı diğer mirasçıların paylarına eklenir (BGB md. 2094). Yasal mirasçılar ancak atanan tüm mirasçılar düşerse veya payın eklenmesi hariç tutulmuşsa devreye girer.
Payın eklenmesi şu anlama gelir: Düşen bir mirasçının payı, kalan mirasçıların payını büyütür (BGB md. 2094). Miras bırakan birden fazla kişiyi terekenin tamamını birlikte alacakları şekilde mirasçı olarak atamışsa ve payın eklenmesini açıkça hariç tutmamışsa devreye girer. Belirlenmiş bir yedek mirasçı, payın eklenmesinden önce gelir.
Hayır. Belirli kişiler „lehine“ mirasın reddi diye bir şey yoktur. Aileye bir şey bırakmak isteyen kişi mirası kabul etmeli ve elde ettiğini ardından, örneğin miras payının noter tarafından resmi olarak düzenlenen bir devriyle (BGB md. 2033) veya bağış yoluyla aktarmalıdır.
Kural olarak evet. Evlilik dışı bir ilişki, bir vasiyetnameyi ahlaka aykırı hale getirmez. Kazandırma yalnızca istisnai olarak, örneğin yalnızca cinsel birlikteliğin bir ödülü olması amaçlanmışsa geçersizdir. Belirleyici olan, miras bırakanın vasiyetnameyi düzenlediği sırada vasiyet ehliyetine sahip olup olmadığıdır.
Vasiyetnamede dışlanan eş ve çocuklar saklı paylarını korur. Mirasın reddi bunun tutarını değiştirmez: Saklı pay, yasal miras payının yarısıdır ve sonunda kim mirasçı olursa olsun terekenin tamamı üzerinden hesaplanır. Yasal mal rejiminde eş ayrıca edinilmiş mallara katılma alacağını ve bunun yanında „küçük“ saklı payı talep edebilir.
Rechtsanwalt Cocron GmbH & Co. KG, Münih ve Berlin, Almanya genelinde vasiyetname, mirasın reddi ve saklı pay konularında danışmanlık vermektedir.
