Herkes kendi varislerini seçebilir. Ancak, bir kişi vasiyetname veya miras sözleşmesi bırakmadan ölürse, miras sırasını kanun belirler. Bu durum Almanya’da sıklıkla görülüyor: Ağustos 2022’de yapılan bir YouGov anketine göre, Almanların yaklaşık yüzde 66’sının vasiyeti yok. Ölümlerin yaklaşık üçte ikisinde, mirasın kime kalacağı yasal miras düzenlemesine bağlıdır. Miras hukuku sıralamasına göre ailenizde kimin mirasçı olduğunu nasıl öğrenebileceğinizi açıklıyoruz.
Miras hukuku nasıl işler?
Mirasın dağıtımı akrabalık derecesine göre belirlenir: Önce çocuklar ve torunlar miras alır, ardından kardeşler veya yeğenler gibi daha uzak akrabalar gelir. Yakın akrabalar, daha uzak akrabaları mirastan dışlarlar; yani, ölen kişinin çocukları varsa, kardeşler hiçbir şey miras almazlar.
Eşler ve yasal mirasçılar
Eşler her zaman akrabalarla birlikte mirasa ortak olurlar. Mirastaki paylarının büyüklüğü, mirasın diğer üyelerine bağlıdır. Dolayısıyla, eş, birinci dereceden mirasçılarla birlikte mirasın dörtte birini devralır.
Miras hukuku, akrabaları farklı gruplara ayırır:
1. Birinci sıra: Çocuklar ve torunlar
2. Sıralama: Anne, baba, kardeşler, yeğenler ve yeğen çocukları
3. Üçüncü derece: büyükanne ve büyükbabalar, amcalar, teyzeler, kuzenler.
Önceki soydan gelen akrabalar, sonraki soydan gelen akrabaları mirastan dışlar (§ 1930 BGB). Avukat István Cocron, Cocron hukuk firmasından yaptığı açıklamada, bunun şu anlama geldiğini belirtiyor: Eğer vasiyetçinin çocukları varsa, ne anne babası ne de kardeşleri ikinci dereceden mirasçı olarak hak sahibi olamazlar. Ancak, vasiyetçinin çocuğu yoksa, birinci dereceden mirasçı da olmaz ve vasiyetçinin anne ve babası ikinci dereceden yasal mirasçı olarak mirasa hak kazanırlar.
Miras hukukunda, temsil ilkesi olarak adlandırılan ilke geçerlidir. Bunu bir örnekle açıklayabiliriz: Büyükbaba ölürse, çocukları birinci dereceden mirasçı olarak mirası devralır ve böylece kendi soyundan gelenleri, yani torunlarını temsil ederler; torunlar ise doğrudan hiçbir şey almazlar. Erkek veya kız kardeş hayatta olduğu sürece, yeğenler mirasçı olamazlar. Öte yandan, çocuklar ölen ebeveynin yerini alırlar.
Eş, akrabalarla birlikte mirastan pay alır.
Akrabaların yanı sıra, ölen kişinin hayatta kalan eşi de mirasçı olur. Eşler arasındaki bu miras hakkı, akrabaların miras hakkını azaltır (§ 1931 BGB). Eşin mirastan aldığı pay, diğer mirasçıların miras paylarını önemli ölçüde etkiler.
Mirasın dörtte birini, birinci dereceden akrabalar varsa hayatta kalan eşe; yarısını ise ikinci dereceden akrabalar veya büyükanne ve büyükbabalar varsa alır. Eğer eşler, birikmiş kazançların ortaklığı esasına dayalı mal rejimi altında yaşamışlarsa (§§ 1931 para. 3, 1371 BGB), özellikle evlilik sözleşmesi yoksa, eşin payı genellikle yarıya yükselir.
Birinci dereceden mirasçılar
Birinci dereceden mirasçılar, ölen kişinin soyundan gelenlerdir. Ölüm anında, hayatta kalan çocuk, hayatta kalan eşle birlikte mirastan pay alır. Eğer birden fazla çocuk varsa, miras çocuklar ve eş arasında paylaştırılır. Bu ilk düzende, bölünme kabilelere doğru gerçekleşir ve her çocuk ve onun soyundan gelenler kendi kabilesini oluşturur. Vasiyetçinin ölümünden önce çocuklar ölürse, miras hakkı onların çocuklarına geçer. 1 Temmuz 1949’dan sonra evlilik dışı doğan çocuklar, evlilik içinde doğan çocuklarla aynı miras haklarına sahiptir.
İkinci dereceden mirasçılar
Eğer birinci dereceden mirasçı yoksa, ki bu durum çocuksuz vasiyetçilerde söz konusudur, ikinci dereceden mirasçılar devreye girer. Bunlar, vefat edenin anne ve babası ile onların çocukları, yani vefat edenin kardeşleridir. İkinci dereceden mirasçılıkta, miras soy hatlarına göre bölünür: anne ve baba ile onların çocukları eşit pay alırlar. Ebeveynlerden yalnızca biri hayatta ise, kardeşler onun yerine mirasçı olurlar.
Üçüncü dereceden mirasçılar
Ölen kişinin geride çocuk veya birinci ya da ikinci dereceden akraba bırakmaması durumunda, miras daha uzak akrabalara geçer. Buna büyükanne ve büyükbabalar ile onların soyundan gelenler, örneğin amcalar ve teyzeler de dahildir.
Evlat edinilmiş çocuklar
Evlat edinilen küçük çocuklar yasal olarak öz çocuklar gibi muamele görür ve birinci dereceden mirasçıdırlar (§ 1754 BGB). Evlat edinme, biyolojik ebeveynlerle olan yasal ilişkiyi ve dolayısıyla onların miras hakkını sona erdirir. Yetişkin evlat edinilenler, biyolojik ebeveynleriyle yasal ilişkilerini korurlar ve en fazla dört miras payı alabilirler.
Devlet mirasçı olarak
Mirasçı yoksa veya tüm mirasçılar mirası reddederse, miras devlete, özellikle de ölen kişinin son yaşadığı federal eyalete geçer. Ancak devletin miras borçlarına ilişkin sorumluluğu sınırlıdır (§ 1936 BGB).
