Bir ölüm, aileleri ve yakınları çoğu zaman tamamen hazırlıksız yakalar. Duygusal yükün yanı sıra kısa süre içinde çok sayıda organizasyonel ve hukuki adımın atılması gerekir. Birçok süre kanunla sıkı biçimde düzenlenmiştir ve bunların kaçırılması ciddi hukuki veya mali sonuçlar doğurabilir. Bu rehber, en önemli adımları kronolojik sırayla açıklamakta, sıklıkla birbirine karıştırılan belgeleri izah etmekte ve uygulamada özellikle pahalıya mal olabilen tipik hatalara dikkat çekmektedir.
İlk saatler: Hemen yapılması gerekenler
Doktora haber vermek – Ölüm belgesinin düzenlenmesi
Bir kişi evde ölürse, derhal aile hekimine veya nöbetçi doktor hizmetine haber verilmelidir. Bakım kurumlarında veya hastanelerde bu görevi nöbetçi doktor üstlenir. Doktor, günlük dilde çoğunlukla „Totenschein“ olarak adlandırılan tıbbi ölüm belgesini (ärztliche Todesbescheinigung) düzenler.
Bu belge, sonraki tüm adımlar için zorunlu temeldir. Ölüm belgesi olmadan ne nüfus dairesine (Standesamt) bildirim, ne defin ne de sonraki tereke işlemleri yapılabilir. Ölüm belgesi, sağlık dairesi için gizli bir bölüm ile diğer resmi işlemler için gizli olmayan bir bölümden oluşur. Belge normalde birkaç saat içinde düzenlendiğinden, yakınların kural olarak içeriğiyle bizzat ilgilenmesi gerekmez.
Cenaze şirketini görevlendirmek
Ölüm belgesi düzenlenir düzenlenmez bir cenaze şirketi görevlendirilmelidir. Profesyonel bir cenaze hizmetleri sağlayıcısı çok sayıda organizasyonel görevi üstlenir ve aileyi önemli ölçüde rahatlatır. Bunlar arasında özellikle ölümün nüfus dairesine bildirilmesi, ölüm kayıt belgelerinin talep edilmesi, cenaze töreninin ve defnin organize edilmesi ile mezarlık, kilise, sağlık sigortası ve diğer kurumlarla koordinasyon yer alır.
Burada önemli olan şudur: Cenaze şirketleri arasındaki fiyat farkları oldukça büyük olabilir. Benzer hizmetler için birkaç bin Euro fark nadir değildir. Bu nedenle mümkünse iki veya üç teklif alınması tavsiye edilir. Ölen kişinin isteklerini içeren bir cenaze ön ödeme sözleşmesi (Bestattungsvorsorgevertrag) veya bir acil durum dosyası zaten mevcutsa, bu organizasyonu önemli ölçüde kolaylaştırır.
Önemli belgeleri güvence altına almak – ama dikkatli olarak
Daha ilk saatlerde temel belgeler gözden geçirilmeli ve toplanmalıdır:
- Ölen kişinin kimlik kartı ve pasaportu
- Aile cüzdanı (Stammbuch), doğum belgesi ve varsa evlilik belgesi
- Sigorta poliçeleri, özellikle hayat, kaza veya cenaze masrafları sigortaları
- Vasiyetname, miras sözleşmesi, sağlık ve bakım vekâletnamesi (Vorsorgevollmacht) ve hasta talimatı (Patientenverfügung)
- Banka belgeleri, banka kartları ve mevcut acil durum dosyaları
Ancak belgelerin önce dairede kalması ve aceleyle „güvenli bir yere“ götürülmemesi önemlidir. Zira tereke eşyalarının alınıp götürülmesi, koşullara bağlı olarak mirasın zımni olarak kabulü şeklinde değerlendirilebilir. Bu durum, tereke borca batıksa sorun yaratabilir.
Ölümden sonraki ilk günler
Ölümün nüfus dairesine bildirilmesi
Ölüm en geç ölümden sonraki üçüncü iş gününde yetkili nüfus dairesine bildirilmelidir. Uygulamada bunu çoğu zaman cenaze şirketi üstlenir. Nüfus dairesi ardından ölüm kayıt belgesini (Sterbeurkunde) düzenler.
Ölüm kayıt belgesi, yakınların bankalara, sigorta şirketlerine, resmi makamlara veya emeklilik sigortasına karşı kendilerini kanıtladıkları temel resmi belgedir. Birçok kurum fotokopi kabul etmediğinden en az yedi ila on asıl nüsha talep edilmesi tavsiye edilir. Sonradan yapılan talepler ek masrafa yol açar ve işlemleri çoğunlukla birkaç gün sürer.
Vasiyetnamenin tereke mahkemesine teslim edilmesi
Ölen kişinin bir vasiyetnamesini bulan veya elinde bulunduran kişi, bunu derhal yetkili tereke mahkemesine (Nachlassgericht) teslim etmekle kanunen yükümlüdür. Bu yükümlülük, kişinin kendisinin mirasçı olup olmadığından veya mirastan çıkarılmış olabileceğinden bağımsız olarak geçerlidir.
Vasiyetname açılamaz, alıkonulamaz veya yok edilemez. Vasiyetnamenin gizlenmesi veya yok edilmesi suç bile oluşturabilir. Tereke mahkemesi vasiyetnameyi teslim aldıktan sonra açar ve ilgilileri bilgilendirir. Özellikle noterde düzenlenen vasiyetnamelerde, mahkemenin açılış tutanağı (Eröffnungsniederschrift) daha sonra çoğu zaman mirasçılık sıfatının kanıtı olarak yeterli olur.
Önemli kurumları bilgilendirmek
İlk hafta içinde özellikle aşağıdaki kurumlar yazılı olarak bilgilendirilmelidir:
- Sağlık sigortası
- Emeklilik sigortası veya meslek emeklilik kurumu (Versorgungswerk)
- Ölen kişinin işvereni
Dul kalan eşler, koşullara bağlı olarak, ölen kişinin tam emekli aylığının üç ay boyunca ödenmeye devam ettiği „ölüm çeyreği“ (Sterbevierteljahr) olarak adlandırılan ödemeye hak kazanabilir. Bu hakkın aktif olarak talep edilmesi gerekir.
Defni organize etmek
Yasal defin süreleri eyaletten eyalete farklılık gösterir ve çoğunlukla dört ile on gün arasındadır. İstenen defin şekli kural olarak ölen kişinin belgelenmiş veya varsayılan iradesine göre belirlenir.
İlk haftalar: Önemli sürelere dikkat
Altı haftalık mirasın reddi süresi
Yasal veya vasiyetnameye dayalı mirasçı olan kişinin mirası reddetmek (Ausschlagung) için kural olarak altı haftası vardır. Süre, kişinin mirasın açıldığını ve kendi mirasçılık sıfatını öğrendiği anda başlar.
Süre kaçırılırsa miras otomatik olarak kabul edilmiş sayılır. Bu aynı zamanda tüm tereke borçlarından kural olarak kendi malvarlığınızla sorumlu olacağınız anlamına gelir. Bu nedenle terekenin borca batık olup olmadığı erken bir aşamada incelenmelidir.
Mirasın reddi ya tereke mahkemesine beyan edilmeli ya da noter tarafından onaylanmalıdır. Şekle bağlı olmayan yazılar, e-postalar veya SMS’ler hukuken yeterli değildir.
Mirasın reddi özellikle şu durumlarda mantıklı olabilir:
- tereke borca batıksa
- malvarlığı durumu belirsizse
- vergisel nedenlerle
Karar vermeden önce mümkünse eksiksiz bir tereke defteri hazırlanmalıdır.
Mirasçılık belgesi – gerekli mi, değil mi?
Mirasçılık belgesi (Erbschein), tereke mahkemesinin kimin hangi oranda mirasçı olduğunu doğrulayan resmi bir belgedir.
Birçok durumda, aslında hiç gerekli olmadığı halde aceleyle mirasçılık belgesi talep edilmektedir. Noterde düzenlenmiş bir vasiyetname varsa, çoğu zaman mahkemenin açılış tutanağı yeterlidir.
Buna karşılık mirasçılık belgesine çoğunlukla şu durumlarda ihtiyaç duyulur:
- vasiyetname olmadan yasal mirasçılık söz konusuysa
- el yazısı (adi) vasiyetnamelerde
- bankalar veya resmi makamlar açıkça bunu talep ediyorsa
Masraflar tereke değerine göre belirlenir ve birkaç yüz Euro tutabilir.
Veraset vergisini üç ay içinde bildirmek
Her mirasçı, ölüme bağlı edinimi üç ay içinde yetkili vergi dairesine (Finanzamt) bildirmekle yükümlüdür. Bu yükümlülük, muafiyet tutarları nedeniyle muhtemelen vergi doğmayacak olsa bile geçerlidir.
Vergi dairesi bugün ölümden çoğu zaman bankalar, noterler veya tapu daireleri aracılığıyla otomatik olarak haberdar olmaktadır. Bildirimi yapmayan kişi gecikme zamları veya vergi hukuku bakımından sonuçlarla karşı karşıya kalma riskini taşır.
Sözleşmeleri incelemek ve feshetmek
İlk haftalarda devam eden tüm sözleşmeler incelenmelidir:
- Kira sözleşmesi
- Sigortalar
- Üyelikler ve abonelikler
- Otomatik ödeme talimatları ve düzenli hesap çekimleri
Özellikle önemli: Hayat sigortaları çoğu zaman mirasçılara değil, açıkça belirlenmiş lehtarlara ödenir.
En önemli üç belge
Miras durumunda en önemli belgeler şunlardır:
- Ölüm belgesi (Totenschein)
- Ölüm kayıt belgesi (Sterbeurkunde)
- Mirasçılık belgesi (Erbschein)
Bu belgelerin her biri farklı işlevlere sahiptir ve uygulamada sıklıkla birbirine karıştırılır.
Sık yapılan ve pahalıya mal olan hatalar
Uygulamada özellikle sorunlu olanlar şunlardır:
- Vasiyetnameleri alıkoymak veya yok etmek
- Aceleyle mirasçılık belgesi talep etmek
- Mirasın reddi süresini kaçırmak
- Veraset vergisi bildirimini unutmak
- Hesap vekâletnamelerini ölümden sonra kullanmaya devam etmek
- Daireyi aceleyle boşaltmak
- Saklı pay alacaklarını gözden kaçırmak
Özellikle saklı pay (Pflichtteil) alacakları sıklıkla hafife alınır. Mirastan çıkarılan çocuklar veya eşler, mirastan çıkarılmalarına rağmen mirasçılara karşı önemli para alacaklarına sahip olabilir.
İlk haftalarda adım adım
1. gün
- Doktora haber vermek
- Ölüm belgesini düzenletmek
- Cenaze şirketini görevlendirmek
- Önemli belgeleri güvence altına almak
2. ile 7. günler
- Ölümü nüfus dairesine bildirmek
- Ölüm kayıt belgelerini talep etmek
- Vasiyetnameyi tereke mahkemesine teslim etmek
- Sağlık sigortasını, işvereni ve emeklilik sigortasını bilgilendirmek
- Defni organize etmek
2. hafta
- Tereke envanteri çıkarmak
- Malvarlığını ve borçları eksiksiz tespit etmek
- Mirasın kabulü veya reddi kararını hazırlamak
3. ile 5. haftalar
- Gerekirse mirası reddetmek
- Tereke idaresini (Nachlassverwaltung) değerlendirmek
- Mirasçılık belgesini yalnızca gerektiğinde talep etmek
Üç ay içinde
- Veraset vergisini vergi dairesine bildirmek
Bunun ötesinde sözleşmelerin sürekli olarak feshedilmesi, resmi makamların bilgilendirilmesi ve gerekirse mirasçılar topluluğunun organize edilmesi gerekir.
Miras durumunda hukuki danışmanlık
Miras durumundaki birçok hata daha ilk haftalarda ortaya çıkar ve çoğu zaman ancak aylar veya yıllar sonra ciddi mali yüklere veya aile içi çatışmalara yol açar. Erken bir aşamada hukuki danışmanlık alan kişi riskleri önleyebilir ve aile servetini daha iyi koruyabilir.
Rechtsanwaltsgesellschaft Cocron GmbH & Co. KG (Münih/Berlin), mirasçılara, saklı paylı mirasçılara ve tereke alacaklılarına mirasın reddinden mirasçılık belgesine, saklı pay alacaklarının takibine veya bunlara karşı savunmaya kadar tüm miras hukuku konularında danışmanlık vermektedir.
