Birçok kişi, kardeşlerin mirastan her zaman bir şey alacağını varsayar. Bu doğru değildir. Kardeşler yalnızca belirli durumlarda mirasçı olur ve kardeşler için bir saklı pay (Pflichtteil) hiç mevcut değildir. Erkek veya kız kardeşi tarafından vasiyetnameyle mirastan dışlanan kişi bu nedenle kural olarak eli boş kalır. Bu yazı, kardeşlerin ne zaman mirasçı olduğunu, yarı ve üvey kardeşler için neyin geçerli olduğunu, kardeşlerin miras kalan bir evi kendi aralarında nasıl paylaştığını ve hangi verginin doğduğunu açıklamaktadır.
Kardeşler ne zaman mirasçı olur? Yasal mirasçılık
Vasiyetname yoksa, kimin mirasçı olacağını kanun belirler. Kanun akrabaları zümrelere (Ordnungen) ayırır. Öncelikli bir zümreden bir akraba hayatta olduğu sürece, sonraki tüm zümreler mirastan pay alamaz.
- Birinci zümre: ölenin çocukları, ölmüş bir çocuğun yerine onun çocukları, yani torunlar.
- İkinci zümre: ölenin anne ve babası ile onların altsoyu, yani kardeşler, yeğenler.
- Üçüncü zümre: büyükanne ve büyükbabalar ile onların altsoyu, yani amcalar, dayılar, halalar, teyzeler ve kuzenler.
Kardeşler ikinci zümreye dahildir. Dolayısıyla yalnızca ölen kişi hiç çocuk ve torun bırakmamışsa mirasçı olurlar. Bu durumda bile ancak anne veya babadan biri daha önce ölmüşse sıra onlara gelir: Anne ve babanın ikisi de hayattaysa, mirası yalnızca onlar eşit paylarla alır. Anne veya babadan biri ölmüşse, onun yerine çocukları, yani ölenin kardeşleri geçer.
Hesaplama örneği
Thomas evli değilken ve çocuksuz olarak ölür. Annesi hâlâ hayattadır, babası ise daha önce ölmüştür. Thomas’ın bir kız kardeşi ve bir erkek kardeşi vardır.
- Anne mirasın yarısını alır.
- Babaya düşecek olan diğer yarı onun çocuklarına geçer: Kız kardeş ve erkek kardeş dörtte birer pay alır.
- Anne ve babanın ikisi de ölmüş olsaydı, iki kardeş mirasın yarısını alırdı.
Eşin yanında kardeşler
Ölen kişi evliyse, eş, anne-baba ve kardeşlerin yanında mirasın yarısını alır. Eşler yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimine (Zugewinngemeinschaft) tabi olarak yaşadıysa, eşin payı dörtte bir daha artarak dörtte üçe çıkar. Bu durumda anne-baba ve kardeşlere toplam yalnızca dörtte bir kalır. Mirasçılık sırasının genel olarak nasıl yapılandırıldığını Alman miras hukukunda mirasçılık sırasını anlamak başlıklı yazımız açıklamaktadır.
Kardeşler için saklı pay var mı?
Hayır. Alman Medeni Kanunu (BGB) md. 2303 uyarınca saklı pay yalnızca ölenin çocuklarına ve torunlarına, eşine ve çocuğu yoksa anne ve babasına tanınır. Kardeşler bu listede yer almaz.
Bunun önemli sonuçları vardır: Kardeşlerini mirasından pay almasını istemeyen kişi, onları bir vasiyetnameyle tamamen mirastan çıkarabilir. Örneğin çocuksuz bir kadın hayat arkadaşını veya kamu yararına çalışan bir derneği tek mirasçı olarak atarsa, kardeşleri hiçbir şey alamaz, bir para alacağı da elde edemez.
Kardeşlerin yine de yapabilecekleri
Mirastan dışlanan kardeşler tamamen çaresiz değildir. Vasiyetnamenin dikkatle incelettirilmesi faydalı olur:
- Şekil hataları: Vasiyetname tamamen el yazısıyla yazılmamış ve imzalanmamışsa geçersizdir. Bu durumda yasal mirasçılık geçerli olur ve kardeşler koşullara bağlı olarak yine de mirasçı olabilir.
- Vasiyet ehliyetsizliği: Ölen kişi vasiyetnameyi yazarken örneğin ilerlemiş bir demans nedeniyle bunun kapsamını kavrayabilecek durumda değilse, vasiyetname hükümsüzdür.
- İptal: Vasiyetname bir yanılmaya veya tehdide dayanıyorsa, iptalden yararlanacak olan kişiler onu iptal ettirebilir. Süre, iptal sebebinin öğrenilmesinden itibaren bir yıldır.
- Daha eski vasiyetname: Bazen kardeşlere pay bırakılan daha önceki bir vasiyetname ortaya çıkar. Sonraki vasiyetname geçersizse, önceki vasiyetname yeniden geçerli olabilir.
Yarı kardeşler ve üvey kardeşler: Kim mirasçı olabilir?
Miras hukukunda yalnızca soy bağı önemlidir. Buradan açık bir ayrım ortaya çıkar:
- Yarı kardeşlerin ortak bir anne veya babası vardır. Bu ortak ebeveyn üzerinden mirasa katılırlar, yani yalnızca onun terekeden düşen „yarısından“ pay alırlar. Yukarıdaki hesaplama örneğinde baba tarafından bir yarı erkek kardeş, ölen babaya düşen yarıya katılırdı, ancak annenin payına katılmazdı.
- Üvey kardeşler birbirleriyle akraba değildir. Onlarca yıl birlikte büyümüş olsalar bile kanuna göre birbirlerinden hiçbir şey miras almazlar. Bir üvey kardeşine pay bırakmak isteyen kişi, bunu bir vasiyetnamede düzenlemelidir.
Bunu ayrıntılı olarak Yarı kardeş ile üvey kardeş arasındaki fark: Miras hukukundaki önemi başlıklı yazımız açıklamaktadır.
Mirasçılar topluluğunda kardeşler: Anne ve baba öldüğünde
Kardeşlerin birlikte mirasçı olduğu en yaygın durum, anne ve babanın ölümüdür. Bu durumda kardeşler çocuk olarak, yani birinci zümrede mirasçı olur ve bir mirasçılar topluluğu (Erbengemeinschaft) oluşturur. Tereke onlara elbirliğiyle aittir. Hesaplar, taşınmazlar ve değerli eşyalar üzerinde yalnızca birlikte tasarruf edebilirler ve her biri terekenin paylaştırılmasını her zaman talep edebilir.
Kardeşler arasında denkleştirme yükümlülüğü
Anlaşmazlıklar çoğu zaman bir çocuğun anne ve babanın sağlığında diğerlerinden daha fazlasını almış olmasından, örneğin ev alımı için bir katkı almasından, ya da bir çocuğun anne ve babasına yıllarca bakmış olmasından kaynaklanır. Kanun bunun için bir denkleştirme (Ausgleichung) öngörür. Bu, kardeşler yasal mirasçı olarak mirasçı olduklarında veya anne ve baba vasiyetnamede onlara aynı oranda pay bıraktığında geçerlidir:
- Sağlararası kazandırmalar: Örneğin bir işe başlamak veya evlilik için verilen, çeyiz niteliğindeki kazandırma (Ausstattung), anne ve baba aksini belirlemediği sürece mirasın paylaştırılmasında hesaba katılır. Diğer bağışlar ise yalnızca anne ve baba bağış sırasında bunu öngörmüşse hesaba katılır.
- Bakım: Anne ve babasına uzun süre bakan veya işletmede birlikte çalışan bir çocuk, bunun için zaten bir ödeme almamışsa denkleştirme talep edebilir. Paylaştırmadaki payı buna göre artar.
Bu konuda daha fazla bilgiyi Çocukların sağladığı bakım – mirasta dikkate alınıyor mu? başlıklı yazımızda bulabilirsiniz.
Miras kalan ev: Kardeşlerin payını ödemek mi, satmak mı?
Birçok ailede baba evi, terekedeki en büyük değer ve aynı zamanda en sık anlaşmazlık konusudur. Kardeşlerin esas olarak üç seçeneği vardır:
- Kardeşlerden biri evi devralır ve diğerlerinin payını öder. Esas alınan, en iyi şekilde bir bilirkişi raporuyla belirlenen piyasa değeridir (Verkehrswert). Devrin noter tarafından resmi olarak düzenlenmesi gerekir. Devralan kişi için çoğu zaman finansman sorunu gündeme gelir.
- Kardeşler evi birlikte satar ve satış bedelini miras paylarına göre bölüşür. Bu genellikle ekonomik açıdan en iyi yoldur.
- Ortaklığın giderilmesi için açık artırma (Teilungsversteigerung): Kardeşler anlaşamazsa, her ortak mirasçı taşınmazın açık artırmayla satılmasını talep edebilir. Bu son çaredir ve çoğu zaman daha düşük bir fiyat getirir.
Ortaklığın giderilmesi için açık artırmanın nasıl işlediğini ve nasıl önlenebileceğini Bir ortak mirasçı evin satışını engelliyor ve Ortaklığın giderilmesi için açık artırmayı önlemek veya geciktirmek başlıklı yazılarımız göstermektedir.
Kardeşler arasında veraset vergisi ve bağış vergisi
Vergi açısından kardeşler, çocuklara veya eşlere göre belirgin şekilde dezavantajlıdır. Kardeşler II. vergi sınıfına girer (Ekim 2026 itibarıyla):
- Muafiyet tutarı: Her miras veya bağış için 20.000 Euro. Karşılaştırma için: Çocuklar için 400.000 Euro, eşler için 500.000 Euro.
- Vergi oranı: Edinimin miktarına bağlı olarak yüzde 15 ile 43 arasında. 75.000 Euro’ya kadar vergiye tabi edinimde oran yüzde 15’tir.
- Aile konutu ayrıcalığı yok: Bizzat oturulan aile konutu için vergi muafiyeti yalnızca eşler ve kayıtlı hayat arkadaşları ile çocuklar için geçerlidir, kardeşler için geçerli değildir.
Muafiyet tutarı bağışlar ve miraslar için aynı şekilde geçerlidir ve her on yılda bir yeniden kullanılabilir. Kardeşlerine pay bırakmak isteyen kişi, bu nedenle birkaç on yıla yayılan sağlararası bağışlarla vergi yükünü önemli ölçüde azaltabilir. Diğer planlama olanaklarını Veraset vergisi avantajlarını korumak için 11 ipucu başlıklı yazımızda bulabilirsiniz.
Kardeşler arasında miras hukukuna ilişkin sık sorulan sorular
Hayır. Saklı pay hakkı yalnızca çocuklara ve torunlara, eşe ve çocuk yoksa anne ve babaya tanınır (BGB md. 2303). Kardeşler vasiyetnameyle tamamen mirastan çıkarılabilir ve bu durumda hiçbir talep hakları olmaz.
Yasal mirasçılığa göre kardeşler yalnızca ölen kişinin çocuğu veya torunu yoksa ve anne ya da babadan en az biri daha önce ölmüşse mirasçı olur. Bu durumda ölen ebeveynin yerine geçerler.
Koşullara bağlı olarak evet, ancak yalnızca küçük bir pay alırlar. Eş, anne-baba ve kardeşlerin yanında mirasın yarısını, yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejiminde ise dörtte üçünü alır. Geri kalanı anne ve babaya geçer. Kardeşler bundan ancak anne ya da babadan en az biri daha önce ölmüşse pay alır.
Evet. Yarı kardeşler ortak ebeveyn üzerinden mirasa katılır, yani yalnızca onun terekedeki payından pay alırlar. Üvey kardeşler ise akraba değildir ve vasiyetname olmadan hiçbir şey miras almazlar.
Esas alınan, en iyi şekilde bir bilirkişi raporuyla belirlenen evin piyasa değeridir. Her kardeş, miras payına karşılık gelen tutarı alır. Evin devralan kişiye devrinin noter tarafından resmi olarak düzenlenmesi gerekir.
Kardeşlerin muafiyet tutarı 20.000 Euro’dur ve yüzde 15 ile 43 arasında vergi oranlarıyla II. vergi sınıfına girerler. Aynı muafiyet tutarı bağışlar için de geçerlidir ve her on yılda bir yeniden kullanılabilir (Ekim 2026 itibarıyla).
Bir kardeş olarak vasiyetnamede mirastan dışlandınız mı, mirasçılar topluluğunda baba evi konusunda anlaşmazlık mı yaşıyorsunuz veya miras payınızın ne kadar olduğunu mu öğrenmek istiyorsunuz? Rechtsanwalt Cocron GmbH & Co. KG, Münih ve Berlin, Almanya genelinde mirasçılık, vasiyetname ve mirasçılar topluluğu konularında danışmanlık vermektedir.
